दुष्काळग्रस्त धाराशिवच्या जलसुरक्षेसाठी युवा मित्र, टाटा ट्रस्टचा पुढाकार; शेतकऱ्यांनी घेतले जलसंधारणाचे धडे!

सगरोळीच्या कृषी विज्ञान केंद्राला अभ्यास भेट; आधुनिक सिंचन तंत्रज्ञान, भूजल पुनर्भरण आणि शाश्वत शेती पद्धतींची घेतली माहिती

धाराशिव | प्रतिनिधी
धाराशिव जिल्ह्यातील दुष्काळ आणि पाणीटंचाईच्या संकटावर मात करून गावपातळीवर जलसुरक्षा निर्माण करण्यासाठी युवा मित्र संस्था आणि टाटा ट्रस्ट यांनी पुढाकार घेतला आहे. या उपक्रमांतर्गत तुळजापूर व लोहारा तालुक्यांतील पाणी समिती सदस्य, ग्रामपंचायत सदस्य आणि शेतकऱ्यांनी २७ ऑक्टोबर रोजी नांदेड जिल्ह्यातील सगरोळी येथील कृषी विज्ञान केंद्राला अभ्यास भेट दिली. या दौऱ्यात जलसंधारणाच्या कामांची प्रत्यक्ष पाहणी करण्यासोबतच आधुनिक शेती तंत्रज्ञानाची माहिती घेण्यात आली.

माथा ते पायथा जलसंधारणाच्या कामांची पाहणी

युवा मित्र संस्था आणि टाटा ट्रस्ट यांच्या अर्थसहाय्याने धाराशिव जिल्ह्यात पाणलोट विकास व पाणी व्यवस्थापन प्रकल्प राबविण्यात येत आहे. या प्रकल्पाच्या माध्यमातून पाण्याचे नियोजन, जलसंधारण आणि भूजल पुनर्भरणाला चालना देण्याचा प्रयत्न केला जात आहे.

अभ्यास दौऱ्यात सगरोळी येथील कृषी विज्ञान केंद्राच्या मार्गदर्शनाखाली खुशावाडी आणि रामपूर गावांत करण्यात आलेल्या जलसंधारणाच्या कामांची पाहणी करण्यात आली. माथा ते पायथा या तत्त्वानुसार राबविण्यात आलेले गॅबियन बंधारे, लूज बोल्डर स्ट्रक्चर्स (LBS), नाला खोलीकरण, गाळ काढणे आणि चेकडॅम यांसारख्या कामांची माहिती सहभागी शेतकऱ्यांनी घेतली. पावसाचे पाणी अडविणे, जमिनीत मुरविणे, भूजल पातळी वाढविणे आणि शेतीसाठी पाण्याची उपलब्धता सुधारणे याबाबतही चर्चा झाली.

एआय तंत्रज्ञानातून शेतीचे पाणी नियोजन

कृषी विज्ञान केंद्राच्या प्रात्यक्षिक केंद्रात शेतकऱ्यांनी गांडूळखत निर्मिती, निंबोळी पेंड प्रक्रिया, बायोगॅस युनिट आणि १० ड्रम थिअरीची माहिती घेतली. याशिवाय कृत्रिम बुद्धिमत्तेवर (AI) आधारित ठिबक सिंचन प्रणाली, पीक-पाणी व्यवस्थापन प्रणाली आणि कृषी यंत्रसामग्री युनिटची पाहणी केली.

आधुनिक तंत्रज्ञानाचा वापर करून पाण्याचा कार्यक्षम उपयोग कसा करता येतो, पिकांच्या गरजेनुसार सिंचनाचे नियोजन कसे करता येते आणि शाश्वत शेती पद्धती कशा विकसित करता येतात, याबाबत मार्गदर्शन करण्यात आले.

ग्रामीण महिलांच्या आर्थिक सक्षमीकरणावर भर

ग्रामीण महिलांना रोजगार आणि स्वयंरोजगाराच्या संधी उपलब्ध करून देण्याच्या दृष्टीने महिला लघुउद्योग व व्यवसाय युनिटलाही भेट देण्यात आली. ग्रामीण भागातील महिलांचे आर्थिक सक्षमीकरण आणि स्थानिक पातळीवरील रोजगारनिर्मितीचे महत्त्व याविषयी सहभागी प्रतिनिधींनी माहिती घेतली.

गावपातळीवरील जलनियोजनाला मिळणार चालना

धाराशिव जिल्ह्यात कमी व अनियमित पावसामुळे शेती आणि पाणीपुरवठ्याचे प्रश्न निर्माण होतात. अशा परिस्थितीत जलसंधारण, भूजल पुनर्भरण, पाण्याचा काटकसरीने वापर आणि आधुनिक सिंचन तंत्रज्ञानाचा अवलंब करणे आवश्यक आहे. या अभ्यास भेटीतून मिळालेल्या माहितीचा उपयोग गावांमध्ये जलसुरक्षा नियोजन, जलसंधारणाच्या कामांचे नियोजन आणि पाणी व्यवस्थापन अधिक प्रभावी करण्यासाठी होऊ शकतो.
या अभ्यास दौऱ्यास युवा मित्र संस्थेचे प्रकल्प व्यवस्थापक गजानन गयाळ, समन्वयक अधिकारी बाबासाहेब गयाळ आणि सहायक तांत्रिक सचिन हत्तरगे उपस्थित होते. युवा मित्र संस्था व टाटा ट्रस्ट यांच्या सहकार्याने राबविण्यात येणारा हा उपक्रम शेतकऱ्यांची क्षमता वाढविण्यासह शाश्वत ग्रामीण विकासाला चालना देण्यासाठी महत्त्वपूर्ण ठरत आहे.